Youyou Tu is waarschijnlijk bij het merendeel van de mensen volledig onbekend. Toch heeft zij miljoenen mensen gered van malaria. Voor nu is malaria gezakt op de lijst met dodelijke ziekten. Voor haar ontdekking van artemisenine, een medicijn dat in combinatietherapie zeer effectief is tegen malaria, heeft zij afgelopen week de Nobelprijs voor de fysiologie of geneeskunde en medicijnen gekregen. In dit essay wordt uiteengezet waarom Youyou Tu, maar ook de andere twee winnaars William C. Campbell en Satoshi Omura—die van alles deden wat niet wetenschappelijk verantwoord is—voorbeeldwetenschappers zijn.

 
Ho Chi Minh

Youyou Tu is een Chinese geboren in 1930. Na haar studie farmaceutische wetenschappen is ze nog getraind in traditionele Chinese geneeskunst. Een van de redenen dat het werk van Tu vrij onbekend is, is dat het onderdeel was van het geheime Project 523 dat in de jaren 60 werd opgezet door Ho Chi Minh om nieuwe antimalariamiddelen te vinden.
 
Tu richtte zich binnen dit project op Chinese geneeskrachtige planten. Dit betekende dat ze zich het merendeel van haar tijd in de velden bevond en dat ze elk plantje dat ze tegenkwam moest registreren om daarna te proberen er met een extraheertechniek een medicijn uit te halen. In 1969 had Tu het idee om Chinese geneeskrachtige kruidenrecepten tegen malaria na te bootsen. Haar team heeft 2000 recepten gescreend en daarvan 380 kruidenextracties gemaakt die getest werden op muizen. Na weinig hoopgevende resultaten richtte Tu zich op de zomeralsum, een plant die ze vond in een handboek uit de vierde eeuw. In dat boek uit de late Jin-dynastie stond dat het sap van de plant Artemisa Annua L., wanneer ondergedompeld in koud water, werkte tegen malaria. Het grote verschil is dat bij de extraheermethode die werd toegepast door Tu het water heet was. Toen dit recept bleek te werken op muizen was Tu degene die zich opwierp als de eerste menselijke proefpersoon. Het medicijn werkte en resistente malaria was met de combinatietherapie met artemisinine goed te behandelen (The 2015).
 

Een van de redenen dat het werk van Tu vrij onbekend is, is dat het onderdeel was van het geheime Project 523 dat in de jaren 60 werd opgezet door Ho Chi Minh om nieuwe antimalariamiddelen te vinden.

 
Op zoek naar werkzame stoffen

De Nobelprijs voor de fysiologie of de geneeskunde en medicijnen wordt elk jaar toegekend aan een ontdekking die van groot belang is binnen de bètawetenschappen, geneeskunde of medicijnen. In 2015 wordt de prijs toegekend aan zowel Youyou Tu als William C. Campbell en Satoshi Omura voor hun ontdekkingen op het gebied van therapie tegen rondwormparasieten, waar onderzoek op een golfbaan in Japan aan te pas kwam. Campbell is een Ierse wetenschapper met een PhD van de universiteit van Wisconsin. Van 1957 tot 1990 werkte hij voor het Merck Institute for Therapeutic Research. De Japanse Satoshi Omura heeft een PhD in farmaceutische wetenschappen en scheikunde van de Universiteit van Tokio. Hij werkte als onderzoeker bij het Kitasato Instituut in Japan. Omura verzamelde een aantal grondmonsters van de grond van een golfbaan waar hij vaak kwam om deze in samenwerking met Campbell bij Merck te onderzoeken op bacteriën met een werking tegen parasieten. Net als het registeren van de plantjes van Tu was dit monnikenwerk, maar het leidde wel tot de ontdekking van de bijzondere bacterie Streptomyces Avermectinius (Burg et al. 362). De werkzame stof in de bacterie die Omura vond, avermectine, later ivermectine, grijpt namelijk in op de ionkanalen in zenuw- en spiercellen van parasieten (The 2015). Het middel werd een regelrechte hit in de veterinaire industrie. Miljoenen dieren werden ermee behandeld en de omzet van Merck oversteeg een miljard dollar per jaar (Bousema). Ivermectine bleek ook te werken op mensen en dan met name op de parasieten die voor rivierblindheid zorgen, een ziekte die in Afrika hele dorpen blind heeft gemaakt. Sinds 1987 doneert Merck ivermectine voor de bestrijding van rivierblindheid aan patiënten wereldwijd.
 

Omura verzamelde een aantal grondmonsters van de grond van een golfbaan waar hij vaak kwam om deze in samenwerking met Campbell bij Merck te onderzoeken op bacteriën met een werking tegen parasieten.

Niet in lijn met wetenschapsfilosofie

De Nobelprijzen worden, zoals gezegd, enkel uitgereikt aan onderzoekers die ontdekkingen van groot belang hebben gedaan. Dit strookt niet met wat een aantal wetenschapsfilosofen als goede wetenschap zou bestempelen, maar lijkt meer op de wetenschap met maatschappelijke insteek die veel westerse politici geïmplementeerd zouden willen zien (Handreiking 18). Alfred Nobel zelf stelde in zijn testament enkel dat het om de “belangrijkste” (Full Text) ontdekking in het gebied moest gaan. De maatschappelijke nadruk van het Nobelcomité en met name de manier waarop zij het belang van wetenschap inschat, voornamelijk in het aantal geredde of verbeterde mensenlevens, is idealistisch en humanitair en is ook precies waarom de Nobelprijzen de grootste prijzen in de wetenschap zijn geworden; ze spreken bij zowel de wetenschapper als de leek tot de verbeelding: een betere wereld.
 
Maar waarom zijn Youyou Tu, Satoshi Omura en William C. Campbell dan toch voorbeeldwetenschappers? Los van de miljoenen levens die hun ontdekkingen hebben gered en vanuit een wetenschapsfilosofisch standpunt?
 
Zoals Bunge benadrukt zijn wetenschappers niet de mensen die na een ontdekking “likely to receive instant celebrity” (41) zijn. Dit komt ook terug bij Youyou Tu. Toen zij afgelopen week haar Nobelprijs in ontvangst nam, was zij 84 jaar oud en nog niet met pensioen. Naast dat het project van Ho Chi Minh geheim was, heeft zij ervoor gekozen om in de jaren 60 en 70, toen in China de culturele revolutie plaatsvond en er op wetenschappers werd neergekeken, toch door te gaan met haar onderzoek. In een kort interview met Tu na de bekendmaking van de winnaars van de Nobelprijzen benadrukt zij dat het niet om een prijs of eer gaat, maar om verantwoordelijkheid (Answering).
 

De Nobelprijzen spreken bij zowel de wetenschapper als de leek tot de verbeelding: een betere wereld.

Verantwoordelijkheid

Diezelfde verantwoordelijkheid is ook wat zij als argument noemt voor de keuze om zelf de eerste menselijke proef met artemisenine te ondergaan. In een ander interview vertelt Tu dat ze niet heel erg verbaasd was over het winnen van de Nobelprijs. Niet vanuit arrogantie, maar vanuit een gevoel van trots voor de Chinese wetenschap. Zo zei ze dat “everyone has been researching for decades, and so there’s no surprise in being able to win a price”. Dat Tu zo zeker is van het nut van haar werk is prachtig. In de tijd van Tu werden wetenschappers naar het platteland gestuurd om de opsplitsing tussen de arbeider en de wetenschapper te verkleinen. Daarnaast werd van de wetenschappers verwacht dat zij zelf al hun veldwerk en het technische deel van hun onderzoek uitvoerden (Dolla 122). Deze verwachting klinkt nu absurd, maar het heeft destijds tot grote wetenschappelijke projecten geleid. In de jaren 60 sloten veel universiteiten en onderzoeksinstituten in China hun deuren en was er geen beloningssysteem voor wetenschappers (Dolla 132). Tu heeft haar vinding gedaan zonder geld, universiteit of onderzoeksinstituut en zonder veel waardering van het politiek systeem. Toch blijft ze volhouden dat de prijs die zij nu ontvangt voor haar team en voor China is. Juist die bescheidenheid is wat een goede wetenschapper kenmerkt. Een wetenschapper die in dit geval misschien niet neutraal en objectief is door de politieke ideologieën van het land waar zij onderzoek in doet, maar die verder juist door die ideologie een neutrale bescheiden positie inneemt en niet streeft naar geldelijk of commercieel gewin. Dit is voor Omura en Campbell niet het geval. Pas toen Merck miljarden had verdiend in de veterinaire industrie gaven zij hun wondermiddel gratis aan de dorpen die geteisterd werden door rivierblindheid.
 

Toch blijft Tu volhouden dat de prijs die zij nu ontvangt voor haar team en voor China is. Juist die bescheidenheid is wat een goede wetenschapper kenmerkt.

Één van de eisen die vaak langskomt wanneer gesproken wordt over de voorbeeldwetenschapper is het voortbouwen op het werk van anderen en de daar aan verwante eisen zoals bronvermelding en het publiceren van vindingen. Gezien het project waar Tu voor werkte geheim was, was het voor Tu lange tijd onmogelijk om zelf te publiceren. Toen de Chinese overheid zich vanaf 1977 ging richten op de vier grote modernisaties (Brook), waaronder wetenschap en technologie, werd het voor Tu toch mogelijk om haar werk te publiceren in een Chinees journal (Tu et al.)
 
Wat betreft het voortbouwen op het werk van anderen is de situatie en de insteek van Tu en Omura natuurlijk vrij uniek. Tu gebruikte een handboek uit de vierde eeuw en zette in op het nabootsen van eeuwenoude geneeskrachtige recepten, en Omura deed onderzoek op een golfbaan. Tu heeft met haar onderzoek bijgedragen aan de falsificeerbaarheid (Popper 66) van de Chinese geneeskunst. Juist deze brede opvatting van het voortbouwen op het werk van anderen en het vertrouwen in haar eigen kennis van de oude Chinese geneeskunst waardoor ze op het creatieve idee kwam om dit oude boek als leidraad te nemen, bewijst dat zij een goede wetenschapper is. Voor beide onderzoekers geldt dat zij hun ontdekkingen hebben gedaan door hun creatieve ideeën uit te voeren. De voorbeeldwetenschapper houdt zich niet enkel aan de canon, maar reikt terug naar alle kennis die beschikbaar is om tot nieuwe ontdekkingen te komen. Kuhn noemt dit “broad scope”, het verder reiken dan de doelen die het onderzoek origineel dient, en “fruitful”, het ontdekken van nieuwe nuttigheden in oude fenomenen (103).
 

De voorbeeldwetenschapper houdt zich niet enkel aan de canon, maar reikt terug naar alle kennis die beschikbaar is om tot nieuwe ontdekkingen te komen.

Samenvattend, Youyou Tu is een voorbeeldwetenschapper niet alleen om aanwijsbare bewonderenswaardige capaciteiten zoals haar doorzettingsvermogen om monnikenwerk te doen zonder (financiële) steun of vertrouwen vanuit de Chinese politiek, maar ook om de abstractere kwaliteiten die haar hielpen bij het doen van haar onderzoeken zoals haar originele creatieve blik en haar bescheidenheid. Waar het Omura en Campbell misschien ontbrak aan bescheidenheid en het naast zich neerleggen van het streven naar geldelijk gewin, hebben zij hun ontdekking van een wondermiddel wel degelijk te danken aan het creatieve idee van Omura met de golfbaan. Deze creativiteit is iets wat niet vaak genoemd wordt in het zoeken naar de perfecte wetenschapper buiten de geesteswetenschapper.

 

Referenties

Answering an Appeal by Mao Led Tu Youyou, a Chinese Scientist, to a Nobel Prize. New York Times: Asia Pacific Website. N.p., 6 Oct. 2015. Web. 27 Oct. 2015.

 

Bousema, T. “Nobelprijs Voor Wondermedicijnen Voor Tropische Parasieten.” Teun Bousema, Malariaonderzoeker Met Een Passie Voor Reizen, Schrijven En Fotografie. N.p., 19 Oct. 2015. Web. 28 Oct. 2015.

 

Brook, Daniel Charles. Modern Revolution: Social Change and Cultural Continuity in Czechoslovakia and China. Lanham: U of America, 2005. Google Books. Web. 28 Oct. 2015.

 

Buckley, Chis. “Some Surprise, and Affirmation, in China After Tu Youyou Receives Nobel Prize.” Sinosphere. The New York Times, 06 Oct. 2015. Web. 28 Oct. 2015

 

Bunge, Mario. What is Pseudoscience. N.p.: n.p., 1984. University of Tennessee. N.p. Web. 2 Oct. 2015.

 

Burg, R. W., B. M. Miller, E. E. Baker, J. Birnbaum, S. A. Currie, R. Hartman, Y.-L. Kong, R. L. Monaghan, G. Olson, I. Putter, J. B. Tunac, H. Wallick, E. O. Stapley, R. Oiwa, and S. Omura. “Avermectins, New Family of Potent Anthelmintic Agents: Producing Organism and Fermentation.” Antimicrobial Agents and Chemotherapy 15.3 (1979): 361-67. American Society for Microbiology. Web. 29 Oct. 2015.

 

Dolla, Varaprasad S. Science and Technology in Contemporary China: Interrogating Policies and Progress. N.p.: Cambridge UP, n.d. Google Books. Web. 27 Oct. 2015
“Full text of Alfred Nobel´s Will”. Nobelprize.org. Nobel Media AB 2014. Web. 28 Oct 2015.

 

Handreiking Evaluatie Van Maatschappelijke Relevantie Van Wetenschappelijk Onderzoek. Rep. no. 1001. KNAW, 2010. Web. 28 Oct. 2015.

 

Kuhn, Thomas. Objectivity, Value Judgment, and Theory Choice. N.p.: n.p., n.d. Google Books. Web. 28 Oct. 2015.

 

Li, Kwok Sing. A Glossary of Political Terms of the People’s Republic of China. Shatin, N.T., Hong Kong: Chinese UP, 1995. Web. 27 Oct. 2015.

 

Orleans, Leo A., and Caroline Davidson. Science in Contemporary China. Stanford, CA: Stanford UP, 1980. Google Books. Web. 28 Oct. 2015.

 

Popper, Karl R. The Logic of Scientific Discovery. N.p.: Taylor & Francis E-library, 2002. Google Books. Web. 28 Oct. 2015.

 

“The 2015 Nobel Prize in Physiology or Medicine – Press Release”. Nobelprize.org. Nobel Media AB 2014. Web. 29 Oct 2015

 

Tu, Y.Y. et al. “Chemical Constituents from Artemisia Annua.” China Journal of Chinese Materia Medica CJCMM 4.26 (2014): n. pag. Nature. Web. 28 Oct. 2015.

 

Isabeau Jensen

Isabeau Jensen

Isabeau Jensen is het schoolvoorbeeld van een interdisciplinaire student. Ze studeert Engelse Taal en Cultuur aan de Universiteit Utrecht, maar heeft ook vakken gevolgd op het gebied van neurowetenschap en psychologie. Daarnaast is ze momenteel werkzaam bij Blendle.